มุก*

(เก็บไว้เป็นความรู้.. จะได้ไม่ลืม หึึหึ)

เนื่องจากมีผู้สับสนเรื่องการใช้คำ “มุกตลก” และ “มุขตลก” ว่าที่ถูกต้องควรสะกดด้วย “ก” หรือ “ข” นั้น ราชบัณฑิตยสถานขอชี้แจงถึงเหตุผลที่เก็บคำ “มุกตลก” ที่สะกดด้วย “ก” โดยมีที่มาจากเอกสารหลักฐานต่าง ๆ ที่เกี่ยวกับการใช้คำว่า “มุก” ดังนี้

กลอนไดเอรีซึมทราบกับตามเสด็จไทรโยค
พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงพระราชนิพนธ์ ซึ่งสมเด็จพระศรีสวรินทิรา บรมราชเทวี พระพันวัสสามาตุจฉาเจ้า โปรดให้พิมพ์ประทาน ช่วยพระเจ้าพี่นางเธอ พระองค์เจ้าหญิงผ่อง ในงานทรงบำเพ็ญพระกุศล ฉลองพระชันษาครบ ๖๐ ปีบริบูรณ์ เมื่อ พ.ศ. ๒๔๗๐ มีความตอนหนึ่งว่า

แถมโลกย, ฤๅแถม เปล่าเขาก็ใช้
ลางทีโลกย, เปล่าก็ได้ ไม่รู้เรื่อง
ลางทีเหลือแต่ โลโก โอ๊น่าเคือง
อีกอย่างเยื้อง ไปเปนหยอด, ก็ยังมี
บางครั้งว่า หยอดตาลงขลุ้กขลุ้ก
จะเล่นกันมุกใดไฉนนี่
หฤๅว่าเราสูบกันชาเปนราคี
ก็ใช่ที่ไม่มีเค้าเราไม่รับ

ละครชุดเบิกโรง เรื่องรามเกียรติ์ ตอนอภิเษกสมรส
พระราชนิพนธ์ในพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว องค์การค้าของคุรุสภาจัดพิมพ์ครั้งที่หนึ่ง พ.ศ. ๒๕๐๔ มีความตอนหนึ่งว่า

(ศรทะนง : พระรามและพระลักษมัณแผลงศร, มารีจตกจากรถแล้วเซหายเข้าโรงไป สุวาหุตกจากรถ ตายกลางโรง, และพวกพลยักษ์ตายโดยมาก เชิด :

สองกษัตริย์เข้าโรง, พวกยักษ์ที่รอดตายวิ่งหนี, และพวกพราหมณ์ไล่ตามตีด้วยพลอง และขว้างด้วยก้อนหิน, เล่นกวนมุกพอสมควร, แล้วหายเข้าโรงหมด)

ใน “ไวพจน์ประพันธ์” ของพระยาศรีสุนทรโวหาร (น้อย อาจารยางกูร)

มุก

เรือใครใช้บันทุก เปลือกหอยมุกเอามาขาย
ช่างมุกประดับลาย ตลุ้มมุกสุกแวววาม
พวงสร้อยย้อยระยับ ล้วนประดับไข่มุกงาม
ในสวนของขุนราม กล้วยหักมุกสุกคาหวี
มุก กอ สกดใช้ มุกคำไทยใช้พาที
ฝ่ายมุขคำบาฬี สกด ขอ ข้อสำคัญ
มุขะแลมุขา แปลว่าหน้าทุกสิ่งสรรพ์
ใช้ทั่วทุกสิ่งอัน อวิญญาณสวิญญาณ
หนึ่งมุขแปลว่าปาก อีกคำหลากว่าประธาน
มคธบทพิจารณ์ คำปาโมกษ์ประมุขมี
มุขที่แปลว่าหน้า เหมือนคำว่ามุขมนตรี
หัวหน้าหมู่เสนี คือเสนาธิปะไตย
บ่ายมุขะมณฑล คือว่าคนบ่ายหน้าไป
มุขลดคล้ายพาไล ลดเป็นหลั่นชั้นหลังคา
น่ามุขคือสฐาน ที่เป็นด้านยื่นออกมา
ดังมุขแห่งพลับพลา ที่ประทับเจ้าภูวดล
ตรีมุขว่าสามน่า เช่นศาลาสามมุขยล
เป็นอย่างอ้างยุบล แบบตรีมุขทุกสฐาน
น่ามุขทั้งสี่ทิศ งามไพจิตรเพียงวิมาน
สยามนามขนาน จัตุระมุขสีน่าบัน
คำเรียกแก้วมุกดา ใช้กันมามากครามครัน
มคธบทสำคัญ นั้นท่านว่ามุตตาตรง
คำแผลงสังสกฤษฎ์ ตัว ตอ บิดผันผ่อนลง
เป็น กอ สกดคง คำใช้ชุกเป็นมุกดา
เช่นคำว่าสัตติ เป็นศักดิโดยภาษา
กด กับ กก วาจา เปลี่ยนกันได้ในวิถี
มุขเขมรใช้เจรจา แปลว่าหน้าเหมือนบาลี
ชรอยแต่เดิมที มคธใช้ได้ติดมา
รวมมุกที่รำพัน หมดด้วยกันสิบวาจา
นักเรียนเพียรศึกษา ได้ปัญญาใหญ่กว้างขวาง

ในพจนานุกรมภาษาบาลีสันสกฤต ให้ความหมายคำ “มุข” ไว้ว่า หน้า ปาก ประธาน พจนานุกรมภาษาเขมร ให้ความหมาย “มุข” ไว้ว่า หน้า ปาก ประธาน ที่ หน้าที่ แผนก แบบอย่าง ทางสาธารณะ ไม่พบความหมายของคำว่า มุข ที่หมายถึง เจรจาหรือพูด

นอกจากเอกสารหลักฐานต่าง ๆ แล้ว คณะกรรมการชำระพจนานุกรม ได้สอบถามข้อมูล จากผู้ทรงคุณวุฒิ เช่น ศ. ดร.ประเสริฐ ณ นคร ศ.วิสุทธ์ บุษยกุล ศ.เรืองอุไร กุศลาสัย ดร.สวนิต ยมาภัย สรุปความได้ว่า คำ “มุก” เป็นคำที่ใช้กันมานานแล้ว เป็นคำไทย สะกดแบบไทย

ทั้งนี้ ดร.สวนิต ยมาภัย ให้ข้อมูลว่า ประมาณ พ.ศ. ๒๔๘๕ มีคำว่า มุก มุกกิ๊ก และโม้กิ๊ก ใช้ในภาษาพูด เป็นคำภาษาปาก หรือคำคะนอง แปลว่า ปด หลอกให้คนมีอารมณ์ขัน คำว่า กิ๊ก เป็นคำที่ตัดมาจาก กิ๊กหน้าวุ๊ย ซึ่งเป็นคำผวนมาจาก กุ๊ยหน้าวิก

และเมื่อพิจารณาตามหลักทางภาษาศาสตร์ เรื่องการกลมกลืนเสียง (assimilation) จากคำ มุกกิ๊ก ที่มีใช้กันมา เกิดการกลมกลืนเสียง ก ระหว่างคำ “มุก” กับ “กิ๊ก” มุก ก็ควรสะกดด้วย ก หรือพิจารณาตามหลักนิรุกติศาสตร์ คำ โม้กิ๊ก กลายเสียงเป็น มกกิ๊ก แล้วเป็น มุกกิ๊ก ในที่สุด ซึ่งการกลมกลืนเสียงลักษณะเช่นนี้ พบในคำไทยหลายคำ เช่น โท่ง เป็น ทุ่ง อ่อนไท้ เป็น อรไท

อย่างไรก็ตาม มักมีผู้ใช้คำนี้โดยสะกดด้วย “ข” เป็น “มุข” เช่น อย่ามาเล่นมุข มุขเด็ด ทั้งนี้เนื่องจาก ในภาษาไทย มีการใช้คำว่า “มุข” ในหลายความหมาย และพบคำเหล่านี้มากกว่า เช่น มุขกระสัน มุขเด็จ มุขปาฐะ มุขยประโยค

ส่วนคำว่า “มุก” ที่สะกดด้วย “ก” มีใช้ที่หมายถึง หอยมุก ไข่มุก และคำว่า “มุก” หรือ “มุกตลก” แต่เดิมนั้น ส่วนใหญ่ ใช้เป็นภาษาพูด เมื่อใช้เป็นภาษาเขียน ก็เลยเขียนเป็น “มุขตลก” เพราะคำว่า “มุข” เป็นภาษาบาลี มีความหมายหลายอย่าง อย่างหนึ่งคือ “หน้า” จึงเข้าใจกันว่า “มุขตลก” หมายถึง “ทำหน้าตลก”

แต่เมื่อตรวจสอบจากเอกสาร หลักฐานเก่า ตามที่กล่าวมาข้างต้น ทำให้ปัญหาความสับสน ที่เกิดขึ้น สามารถคลี่คลายลงไป ได้ว่า ถ้ามีความหมายว่า “หน้า, ปาก, ประธาน” ใช้คำ “มุข” (ข สะกด) ถ้าเป็นคำไทยใช้ “มุก” (ก สะกด)

คณะกรรมการ ชำระพจนานุกรม พิจารณาแล้วว่า คำนี้มิได้เกี่ยวกับปาก หรือหน้าเลย อาจจะเป็นท่าทางก็ได้ จึงเก็บคำนี้ ในพจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. ๒๕๔๒ ว่า “มุกตลก”.

ที่มา : จดหมายข่าวราชบัณฑิตยสถาน ปีที่ ๑๔ ฉบับที่ ๑๖๒ พฤศจิกายน ๒๕๔๗

..

.

Source: คำ “มุกตลก”

 

* * *

เพื่อนคนหนึ่งก็เคยบอก ว่า ต้อง มุกตลก.. เพิ่งเห็นแจ้ง ก็คราวนี้..

ชื่อตัวเอง เป็นได้ทั้งเครื่องประดับ และมุกตลก
๕๕

15 thoughts on “มุก*

  1. โอ้วส์ อัพทีเดียว 4 หน้าเลยเหรอครับ 55
    เอ แต่ทำไมมันกลอนแนวรักๆ ซะ 3 ล่ะฮะ :-P

    อืมเพิ่งรู้ว่ามี มุก แบบ ก ด้วย หุหุ

    ส่วนข้อเสียของ WLWb2 ตอนนี้มีอยู่อย่างที่เห็นคือเวลาทำตัวหนาตัวบาง แล้ว Font มันแปลกๆ น่ะฮะ แต่เวลาพิมพ์ปกตินั้นไม่มีปัญหาอะไร แต่ว่าผมไม่รู้สึกอะไรนะ มันแปลกนิดๆ แต่ก็ยังอ่านออก

    แล้วก็ตรง Insert Maps มันต้องใช้กับ MS Virtual Earth น่ะฮะ ใช้กะ Google ไม่ได้ หรืออาจะต้องใช้ Plugin เพิ่ม แต่ผมว่าปกติก็คงไม่ได้เอาแผนที่ลง Blog กันทุกวัน

    อย่างอื่นยังไม่เห็นนะฮะ เพิ่งใช้มา 2 วัน ถ้าเจออีกเด๋วมาบอกครับ

    :cool:

  2. โอ อ่านเสร็จ งงยิ่งกว่าเดิมอีก

    ว่าแต่วันนี้ท่าจะว่างนะครับ อัพที 4 เรื่องรวด มาเกทับกันรึเปล่าเนี่ย

  3. สวัสดีค่ะ
    ย่องเข้ามาดูเมื่อเช้ารอบกลับมาดูตอนเย็นอีกที โอ๊ะ อัพกระจายเลย ว่าแต่ เรื่อง”มุก” มันยาวจริงๆ อ่านไปอ่านมา
    ชักตาลาย แต่สุดท้ายก็รู้เรื่องจนได้ – -“

  4. เรื่องนี้ เคยถกเถียงในหัวตัวเองมาก่อนหน้านี้ นานแล้ว
    เพราะเป็นคนที่ยึดถือว่าต้องเขียนภาษาไทยให้ถูกต้องที่สุด
    แต่ก่อนก็เขียนเป็น มุข แล้วพอมีช่วงหนึ่งที่กระแสมาบอกว่าต้องแก้เป็น มุก ก็เขียนเป็น มุก แต่แล้วก็มีคนเอาเรื่องพจนานุกรมของราชบัณฑิตสถานอีกฉบับมาแสดงว่าต้องเขียนเป็น มุข น่าเสียดายที่ไม่ได้เก็บไว้ แต่จำได้ว่าเป็นกระทู้ประเด็นใน pantip.com

    หลังจากนั้น ก็เลย งง ว่าสรุปแล้ว ควรเป็น มุข หรือ มุก
    ต่อมา ฉันก็เลยกลับไปเขียนเป็นมุขอีก
    พอมาอ่าน บล็อกนี้ ก็เลยเริ่ม งง อีกครั้ง
    อืมมมมม มุก ก็ มุก จะพยายาม (-_-)”

  5. มุก ก็ มุก ด้วยคน

    แสดงว่าที่แล้วมาผมเขียนผิดตลอด ฮ่า ฮ่า

  6. อา….ได้อ่านความรู้ดีๆ ที่คุณน้องมุกนำมาฝาก

    ได้ทั้งสาระ ได้ทั้งความรู้ ได้ทั้งความบันเทิงเริงรมย์ในรสภาษา

    บรรดาเกร็ดความรู้นานาที่ว่านี้ สำหรับเกล้าผู้พี่แล้ว

    ช่างเหมือนกับการเปิดไฟในที่มืด
    ราวกับเปิดกะลาที่ครอบกะโหลกกบน้อยออกก็ไม่ปาน

    ขอบคุณ
    ขอบใจ

    และ

    นับถือๆๆ

    นายสอ ใส่สเกตสกิดสิวเสี้ยน

  7. เขียนผิดมาตั้งนาน

    นึกได้อีกที เวลามีพระราชพิธีต่างๆ เราอาจได้ยินคำว่า มุขประตู …. ทำนองนี้

    thanx, anyway.
    : )
    CG

  8. เอ…ไปไหนแล้ววันนี้ เจ้าของบ้านนี้ไม่อยู่แล้วรึ

    อารมณ์ของคุณน้องเป็นยังไงกันแน่เนี่ย เมื่อวานนี้อัฟกระจาย 4 หน้ารวด พอมาวันนี้เงียบโหวงเหวงเป็นป่าช้าร้าง

    ฮ่วย!!

    สงสัยคงจะเข้าวัยทองแล้วจริงๆ อารมณ์ถึงได้แปรปรวนเอาปานนั้น

    อุบ! แอบนินทาแล้ว ไปล่ะ

    แว๊บๆ

  9. งง ยิ่ง อ่าน ก็ งง
    มุก มุข มุก มุข มุก มุข มุก มุข มุก มุข มุก มุข
    มุก มุข มุก มุข มุก มุข มุก มุข มุก มุข มุก มุข
    มุก มุข มุก มุข มุก มุข มุก มุข มุก มุข มุก มุข
    แล้ว…คุณมุข เฮ้ย คุณมุก…สบายดีมั๊ยค่ะ หุ หุ

  10. อืม ที่มาที่ไปมันลึกลับซับซ้อนดีจริงๆ

    ว่าแต่เรื่องจริงป่าวเนี่ย ไม่ได้เล่นมุกกันนะ

    :-)

  11. เห็นเถียงกันใน pantip อยู่นานมาก
    ทั้งมุขตลก และมุกตลก
    สรุปว่าเลี่ยงไปใช้คำอื่นแทน จะได้ไม่ผิด ^^

  12. บล็อกของพี่มุกตัวอักษรเล็กจังเลยครับ ผมก็เลยอ่านแค่ประโยคสุดท้ายอ่ะ ฮา ^-^

  13. ขอบคุณมากเลยครับ
    เคยนั่งงงเหมือนกันจะใช้อะไรดี
    สุดท้ายก็หมด”มุข”
    หันมาใช้”มุก”แทน

    จะแวะมาหาใหม่ครับ

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s